Tekst: © Ans Vianen 

Via een Open Call op Facebook riep Stichting White Cube ter ere van haar 10-jarig bestaan kunstenaars op om mee te doen aan de internationale expositie ‘100% Female’. ‘We want to reflect on a more realistic representation of the role women play in our societies. Not an activist-kind of exhibition, but a gentle action to give a face to the diversity of women in our societies. Not by banning artworks to the basement of our culture, but to add and complete.’ Met daaronder de toevoeging: ‘We are not doctors, so in practice everybody who feels 100% FEMALE can apply.’
Kitty van der Veer, Astrid Moors, Evelien de Jong en Ans Vianen doen samen met 96 andere kunstenaars mee aan deze internationale expositie. We vragen hen naar hun motivatie. Daarnaast een interview met curator Jeroen van Paassen.

Wat is voor jou de reden om mee te doen aan de expositie ‘100% FEMALE’?
Kitty: Vanwege de poëzie in de oproep. Prachtig toch om daar deel van uit te maken? Ik zou graag activistisch willen zijn, maar dat ben ik nu eenmaal niet. Ik heb groot respect voor vrouwelijke voorvechters, schrijnend maar broodnodig. Wie weet in een volgend leven… Mijn werk is verstild en privé, langzaam. En vrouwelijk.
Ik zag eens in een VPRO-uitzending ‘Boeken op zondagochtend’ een schrijver die ver- telde: ‘Ik zou graag epische romans schrijven. Maar dat ben ik niet. Ik moet het hebben van mijn korte verhalen.’ Wat eruit komt, komt eruit, dat kun je niet dwingen. Daarom pas ik in deze tentoonstelling.
Evelien: Ik vind ‘100% Female’ een super goed initiatief. Deze expositie laat zien dat er veel professionele vrouwelijke kunstenaars zijn. De kunstwereld wordt gedomineerd door mannelijke kunstenaars. Zij worden zichtbaarder geëxposeerd op de professionele podia. Dat wordt alom geaccepteerd. Niemand kijkt daar van op.
Astrid: Ik kan de oproep ‘a gentle action to give a face to the diversity of women in our societies’ alleen maar onderschrijven. Ik heb een tijdje geleden veel schilderijen gemaakt met mijn eigen gezicht als aanleiding, niet als zelfportret, maar om gemoedstoestanden over te brengen. ‘Toxic’ is daar een voorbeeld van.
Ans: Een collega vond dat mijn ‘Horn of plenty’ hèt ultieme kunstwerk was voor deze tentoonstelling. Daarnaast is ook ‘Little Snow White’ uit 2014 te zien. Een glazen doosje met schaamhaar van een 50-jarige vrouw als poëtische reactie op ‘the artist’s shit’ van Piero Manzoni.

Merk jij dat vrouwen of andere groeperingen worden achtergesteld in de kunst? En wat vind je überhaupt van de discussie over vrouwen in de kunst?
Kitty: Een voorbeeld: ik las op een populair platform in een besloten kunst- groep een uitspraak van een man die verkondigde dat ‘vrouwen nu eenmaal niet het talent hebben van een man, kijk maar naar de kunstgeschiedenis. Misschien over 100 jaar’, claimde hij, ‘is de vrouw qua kunst op het niveau van de man.’ Ik moest lachen, tot ik me realiseerde dat dit niet een idee is van zomaar een sukkel, maar misschien wel de huidige heersende opinie. Het klinkt cliché, maar het onderwerp vraagt juist nu weer aandacht. We kennen de statistieken, welke groepering het sterkst vertegenwoordigd wordt en hoeveel deze verdient. Ik was me daarvan bewust maar schrok toch.
De uitspraak over de geschiedenis van de kunst van deze facebookman klopt overigens – zij het wat gechargeerd -, maar bedenk dat de kunstgeschiedenis zoals wij deze onderwijzen pas na 1800 gestalte kreeg. Een tijd waarin vrouwen goed waren om te baren en te zorgen; niet om te schrijven, te schilderen, wetenschap te bedrijven, in het publieke domein te verkeren. Ik sta er versteld van hoeveel vrouwen er zijn weggeschreven uit de reguliere geschiedenis. Veel vrouwen werkten in de schaduw van de man, of hebben zich een mannelijk pseudoniem aangemeten om hun werk de wereld in te brengen. Michelangelo over Sofonisba Anguissola: ‘Ze heeft het talent van een man.’ Daartegenover de uitspraak van psycholoog Carl Gustav Jung: ‘Vrouwen zijn van nature meer ontvankelijk om creatief te zijn. Mannen zoeken inspiratie vaak buiten zichzelf, daarom hebben ze een muze nodig. Tenzij een man in zijn vrouwelijke kracht staat.’ [drs Karin Haanappel in een lezing bij galerie Pouloeuff]
Overigens heb ik veel mannelijke collega’s die ik bewonder, waar ik graag mee samen- werk en die respectvol met hun vrouwelijke collegae omgaan. Op individueel niveau zie ik niet zoveel mis gaan. Het loopt spaak op maatschappelijke schaal.
Evelien: Ik merk dat vrouwen en andere groeperingen minder zichtbaar zijn. Minder goed en belangrijk worden gevonden dus ook. Laatst nog tijdens een expositie in Namur, België. Grote namen deden mee. Ik stond als enige vrouw op de deelnemerslijst. Nadat ik dat bij de organisator kenbaar had gemaakt, is er nog één bijgekomen. Van de zestien kunstenaars waren er dus twee vrouwen! Ik vond het frappant dat dat anderen niet was opgevallen. Er wordt weinig discussie gevoerd door vrouwen over vrouwen in de kunst. Ik ben zelf ook liever alleen bezig met kunst maken. Maar het zou fijn zijn om een vuist te maken met elkaar, niet over ons heen te laten lopen en de situatie voor lief te nemen zoals ze is. Kunst gaat om de kunst. Hoe meer kunstenaars er zijn, hoe meer ‘kleur’ er is. We verrijken elkaar. Gun elkaar succes en help elkaar verder te komen.
Astrid: Ja, steeds vaker komen er nieuwsberichten naar boven over vrouwelijke kunstenaars die in het verleden een veel grotere rol hebben gespeeld dan was gedacht. Laatst nog een artikel over Marina Merz in het NRC. Ze kreeg haar eerste overzichtstentoonstelling pas op haar 90ste. ‘Ze deed wel mee aan de Arte Povera-tentoonstellingen, maar werd vaak niet bij naam genoemd.’ En een onderzoek naar de (onder-)vertegenwoordiging van vrouwen in de museale wereld, een maand geleden in de BK-info: www.bk-info.nl/?p=2924
Het zou niet nodig moeten zijn dat er aandacht voor wordt gevraagd, maar toch blijkt het noodzakelijk. Net als de discussie over gelijke betaling en positieverdeling. Als je kijkt naar een expositie als de ZomerExpo, dan zie je dat de verdeling man-vrouw aardig in evenwicht is. Alle werken zijn anoniem gekozen. Er heeft dus gegarandeerd geen (positieve of negatieve) gender-discriminatie plaatsgevonden.
Ans: Ik zal blij zijn als we eindelijk eens af zijn van dat hokjesdenken en mensen gewoon zien als mensen. Mijn meest recente solo expositie droeg niet voor niets de titel ‘IAAIA’, I Am As I Am. Iedereen mag volgens het geboorterecht zijn zoals hij is.
Ik ben voorstander van gender- en leeftijdsneutraliteit. Vrouwen in de kunst hebben het algemeen gesteld moeilijk in een mannenmaatschappij. Zolang er geen werkelijke gelijkheid is – of dat nu in de kunst, in de politiek, in het zakenleven of elders is – vind ik dat de discussie gevoerd moet blijven worden. Overigens vind ik dat het niet uit zou moeten maken wie het werk gemaakt heeft. Karel Appel zei al in ‘De schoonheid en de troost’: ‘Voor een goed kunstwerk hou je gewoon je mond.’ Een goed kunstwerk dwingt dat af en maakt uiteindelijk de hele discussie overbodig. Maar dan moet iedereen wel dezelfde kansen krijgen.

Hoe omschrijf jij jouw werk naar anderen toe?
Kitty: Ik maak deze serie werken in beginsel omdat ik het heel fijn vind onbevan- gen plaatjes te maken met naakt en voorwerpen die in het menselijk lichaam verdwijnen – ik noem maar wat – maar ergens in het proces merk ik dat het een confrontatie is
met de onzekerheid en ambivalentie, de grillen en fetishes van mijn sexualiteit. Ik ben zelden expliciet in mijn werk, ook dit is een sferisch zoekplaatje.
Evelien: Ik exposeer in Alkmaar met mijn werk ‘Art is Activism’. Een bloot vrou- welijk figuur, kwetsbaar en tegelijkertijd ook onkwetsbaar door het statement wat ze maakt ‘Art is activism’. Wat je ziet is wat je krijgt. Provoceren, emotioneren, rebelleren. Kunst over het leven. Mijn kunst is groots, uitbundig, grenzeloos maar tegelijkertijd ook heel intiem. In mijn werk speel ik zelf een grote rol. Ik ben ‘The Artist’, ‘MOM’, maar ook ‘actievoerder’. De wereld, de toekomst, mijn passie (grunge muziek en moderne dans), mijn directe omgeving; het gezin, als ook andere mensen die mij inspireren, zijn allen voer voor inspiratie waar ik op geheel eigen wijze kunstwerken van maak.
Astrid: Ik maak schilderijen en interactieve installaties. Te zien zijn verstilde situaties, niet-communicerende mensen, wachtenden. Tussenmomenten. Het gaat ook over verf, over lagen, over digitale ritmes en natuurlijke structuren.
Ans: Mijn werk bestaat vooral uit reacties op gebeurtenissen die ik meemaak en waar ik me druk over maak of die me intens raken. Dan krijg ik een heftige innerlijke drang en moet ik erop reageren. Het werk kan bestaan uit een schilderij, een object, een installatie, een video, een tekst, een performance, al naar gelang het idee erom vraagt.

Wat verwacht je van de tentoonstelling in Alkmaar?
Kitty: Ik verwacht omver geblazen te worden door de rijkdom van gedachtegoed, expressie en oerenergie van honderd vrouwelijke kunstenaars.
Evelien: Ik hoop dat het publiek in Alkmaar verrast en overspoeld wordt door goede kunst. Misschien is het ook een steuntje in de rug voor alle vrouwen in de kunst. Om gewoon door te gaan. Keihard te werken en nooit op te geven.
Astrid: Ik verwacht een mooi divers geheel in een oude kerk en ben benieuwd naar die diversiteit. Ik ken een aantal van de participanten. Zij maken allemaal heel sterk werk, dus het zou wel eens een krachtig statement kunnen worden, 100%female. Ik ben ook benieuwd wat er over geschreven gaat worden in de pers.
Ans: Natuurlijk hoop ik veel positieve reacties op mijn werk te krijgen. Daarnaast hoop ik dat deze expositie bijdraagt aan het terugdringen van de gender-ongelijkheid, dat er een mentaliteitsverandering tot stand komt.

Jeroen, hoe is deze expositie tot stand gekomen?
Op 25 februari 2009 heb ik de stichting White Cube opgericht met als doel het organiseren van internationale tentoonstellingen. De eerste tentoonstelling vond plaats in de Grote Kerk in Alkmaar. Na Alkmaar volgden exposities in Duitsland, Frankrijk, Denemarken, Azerbeidzjan en Noord-Macedonië. Daar deden gemiddeld steeds zo’n 65 kunstenaars aan mee. Het merendeel van de geselecteerde werken bleek steeds door vrouwen gemaakt te zijn. We zagen hoe prachtig en divers het werk is van al die vrouwen. Het fijne was dat veel van hen vaak ter plekke aanwezig waren. Dan spreek je kunstenaars uit landen waar je zelf niet zo snel komt en hoor je hoe zij hun professie uitoefenen. Zij werken vaak onder erbarmelijke omstandigheden waar wij ons geen voorstelling van kunnen maken. Neem bijvoorbeeld een fotograaf uit Jemen. Zij vertelt hoe zij in haar land, dat door burgeroorlog en hongersnood geteisterd wordt, haar werk doet. Of een kunstenaar uit China die vanaf het moment dat zij koos voor de kunst, haar baby niet meer te zien kreeg…
Nu vieren we ons 10-jarig bestaan met een internationale tentoonstelling in diezelfde Grote Kerk waar we zijn gestart. Met het thema ‘vrouw’ omdat we zoveel met vrouwen samenwerken en omdat de praktijk laat zien dat het zijn van èn vrouw èn kunstenaar extra moeilijk is. Wel heb ik de expositie de provocerende titel ‘100%Female’ meege- geven. Wie is nu werkelijk 100%vrouw?

Zie je dat vrouwen en andere minderheidsgroeperingen achtergesteld worden ten opzichte van mannen?
Dat is, zeker internationaal gezien, een feit. Bijzonder is dat in zijn algemeen- heid in de westerse cultuur de noodzaak om kunst te maken bij vrouwen veel sterker
aanwezig is dan bij mannen, maar zijn vrouwen minder zichtbaar, zeker in de media. Gelukkig zijn er uitzonderingen. Marlene Dumas steekt met kop en schouders boven iedereen uit. En denk ook aan Marthe Röling of Gerti Bierenbroodspot.

Wat gaan we zien tijdens de tentoonstelling?
Wij proberen te breken met de rol van man/vrouw. Belangrijke vraag is of je aan een werk kunt zien of het gemaakt is door een vrouw en zo ja hoe dan? Verder willen we een zo groot mogelijke diversiteit laten zien binnen het thema. En hopen we op het teweegbrengen van een verdieping bij het publiek waardoor de positie van de vrouw in het algemeen verbetert. Wat is precies het onderscheid tussen bijvoorbeeld man, vrouw, transgender, en is dat belangrijk? Die bewustwording willen we kracht bijzetten door er op een speelse manier mee om te gaan.
Naast de expositie is er een nevenprogramma met o.a. performances en optredens van singer-songwriters. Drie prominente bestuursvoorzitters zijn uitgenodigd om hun favo- riete kunstwerk te kiezen en gaan daarover met de kunstenaar in gesprek.
Kortom, ‘100% Female’ belooft een uitermate interessante expositie te worden.
24 oktober, 18-21 uur / 25 t/m 27 oktober, 12-18 uur / Grote Kerk, Alkmaar / €10,-